హర్షవనం

ఇంగ్లీషు భాషలో నాకు అస్సలు నచ్చని ఒకే ఒక మాట House Wife. భర్తకు భార్య అనడం మర్యాద. ఇంటికి పెళ్ళాం అనడం చాలా అమర్యాద, ఇది స్త్రీజాతికే డెరొగేటరీ చాలా చిన్నతనం. తెలుగులో గృహిణి అనే మాట గుర్తొచ్చి మనం పర్లేదు అనుకునేలోపు ‘ఇల్లాలు’ అనే మాట గుర్తొచ్చి గతుక్కుమన్నా. ఏతా వాతా తేలిందేమిటంటే దేశాలు, భాషలు మారినా భార్యకున్న House Wife, ఇల్లాలు అనే ట్యాగ్‌, అటు ఇటుగా పెద్దమార్పేంలేదు. మన అహం ఏ స్థాయికి ఎదిగిందంటే మా చిన్నప్పుడు మా అమ్మమ్మగారి ఇంట్లో అమ్మలక్కలు ‘కోటయ్య భార్యను’’ ఏలడం లేదు అనుకోవడం విన్నాను. ఏలడానికి వీడైమైనా చక్రవర్తా? ఆమె ఏమైనా సామంతురాలా? లేక రాజ్యమా?

ఒకప్పుడు దేశం అంతా ఇల్లాళ్ళదే మెజార్టి. ప్రస్తుతం వారు మైనారిటీ. ప్రపంచం మొత్తం మీద పైసా జీతం తీసుకోని, క్షణం తీరిక లేని most thankless difficult job ఏదైనా ఉందంటే అది హౌజ్‌ వైఫే. అందుకనే ఆ ఉద్యోగానికి ఆదరణ కరువై, లోకువై పోవ‌డంతో గుండమ్మ కథలో అన్నగారు ఆలపించినట్లు ‘లేచింది నిద్రలేచింది మహిళా లోకం, దద్దరిల్లింది పురుష ప్రపంచం’ నేటికి నిజమై మో డ్ర‌న్‌ హబ్బీలు గుండ గుండైపోతున్నారు.

నా రిటైర్మెంట్‌కు ఒక ఏడాదిన్నర ముందు రాష్ట్ర విభజనతో ఆంధ్రోళ్ళమని మమ్ముల్ని విశాఖపట్నం తోలేసారు. ఏడాదిన్నరకు కుటుంబ సర్కస్‌ అంతా ఏం మారుస్తాంలే అని ఒక్కడ్నే విశాఖపట్నంలో కొంతకాలం పాటు ఉన్నాను. అక్కడ మా చెల్లెలు రాణి మధ్యాహ్నభోజన పథకం అమలు చేయడంతో ఒక పూట ఖానా బేఫికర్‌. రాత్రి పూట చపాతీ, ఇడ్డెన్ల పార్శిల్స్‌తో ఎలాగోలా గెంటేసా. ఎటొచ్చి ఉదయం కాఫీ, మధ్యాహ్నం టీ, రాత్రి మజ్జిగలే సమస్య. ఆ మేరకు ‘చంద్రన్న స్వయం పాక సేవాపథకం’ కింద ఒక పాల ప్యాకెట్‌ కొనేవాడ్ని. పొద్దున్నే పాల ప్యాకెట్‌ చించి వేడిచేసి, ఒక పక్క కాఫీకి ఫిల్టర్‌ (అయ్యగారు ఇన్‌స్టెన్ట్‌ కాఫీలు తాగరు) రెడీ చేసే వాడ్ని. కాఫీకి పోగా మిగిలిన పాలను రెండు సమభాగాలు (దశరధుని య‌జ్ఞ పాయ‌సంలా అసమానంగా కాదు), చేసి ఒక భాగం మధ్యాహ్నం టీకి, మిగిలిన సగభాగం రాత్రి మజ్జిగకు (పాలు చల్లారిన తరువాత) పెరుగు తోడుపెట్టడం నా తొలి దినచర్య. అదుగో అప్పుడు తెలిసొచ్చిందండి హౌస్‌వైఫ్‌ విలువ. ఉన్న ఒక్కడికి ఆఫ్టరాల్‌ అర్థలీటరు పాలకి అరగంట ప్లానింగ్‌, గంట ఎక్సిక్యూషన్‌. చార్‌ అణాకూరకి బార్‌ అణా మసాలా అంటే ఇదే మరి! ఇంట్లో ఏడెనిమిది మంది పెద్దలు, ఇద్దరు పిల్లలు ఉండి కెమియోరోల్స్‌ వేసే రాకోయి అనుకోని అతిథులొస్తే రెండు లీటర్ల పాలకి ఎంత దూరదృష్టి, ప్లానింగ్‌ అవసరమో కదా అని తలుచుకుని క‌ళ్ల‌నీళ్లొ చ్చేవి.

ఒక రోజు హడావుడిగా కంగారులో వేడి ఫిల్టర్‌ను తాకిన నా చెయ్యి బర్నాల్‌ను ముద్దాడింది. ఇందుకేనేమో మన పెద్దలు ‘‘ఏన్నాళ్ళు చెయ్యి కాల్చుకుంటావు రా, త్వరగా పెళ్ళిచేసుకో’’ అనేవారు. ఇంకోరోజు ఆఫీసుకు వెళ్ళే తొందరలో సిమ్‌లో పెట్టిన గ్యాస్‌ ఆఫ్‌ చేయడం మర్చిపోయా. సాయంత్రం ఆఫీసు నుండి వచ్చి తలుపు తీసి అఖండ దీపం చూసి నా వెనకే వచ్చిన హౌస్‌మెయిడ్‌తో ‘గ్యాస్‌ వెలిగించావా?’ అని అడిగా. ‘నానెక్కడెలిగించినా బావూ. నాకు నాదు కదా’ అన్న తరువాత అది మన మతిమరుపే అని తేలింది. టైమ్‌ బాగుండి గిన్నె పొయ్య మీద పెట్టలేదు గనుక సరిపోయింది. లేకపోతే మరుసటి రోజు పేపర్లో న్యూస్‌ ఐటమ్‌ అయ్యేవాడ్ని.

ఎన్నో కష్టాలకోర్చి, యుగాల నుండి మల్టీ టాస్కింగ్‌ చేసి చేసి అలసిపోతున్న అమ్మలు, అక్కాచెల్లెళ్లు, వదినెలు, అత్తలు, పిన్నిలు అష్టభుజాలున్న అమ్మవార్లే. వాళ్ళందరూ ఒకేసారి అలవోకగా అరడజను డ్రమ్ముల్ని వాయిస్తూ నాలుగు కొమ్ములూదగల మహిళా ‘శివమణులే!’. ఇన్ని పనులు ఇంత సమర్థవంతంగా నేర్పుతో, ఓర్పుతో చేస్తుంటే ఆఫీస్‌కు బయలుదేరే ముందు ‘‘మేమందరం సాయంత్రం వచ్చే వరకూ నువ్వు ఖాళీనేగా’’ అనేసి తలా ఒక పనిచెప్పి అందరూ తలోదిక్కు పలాయింపు. ఇలాంటి డైలాగ్స్‌ విన్నప్పుడు ఒక సి.సి. కెమెరా ఇంట్లో పెట్టి సాయంత్రం వరకు రికార్డ్‌ చేసి పతిదేవుడికి, పిల్లలకి చూపించాలన్నంత కచ్చిపుడుతుంది.

అష్టభుజి – అలియాస్‌  శివమణి

ఇటీవల అమెరికాలో కొన్నినెలలు ఉన్నప్పుడు సదరు ‘ఖాళీ’ సమయం విలువ మహ‌బాగా తెలిసొచ్చింది. అక్కడ ఎవరి కొలువులకు వాళ్ళు, పిల్లలు స్కూల్స్‌కు ఉదయాన్నే వెళ్ళిన తరువాత… ఇల్లు సర్దడం, (అమెరికాలో ఉన్నాం కదండీ, కనీసం House keeping అనండి సారూ), వాషింగ్‌మెషిన్‌ రన్‌ చేయడం, తరువాత డ్రైయర్‌ రన్‌ చేయడం మొదటి సైకిల్‌. డిష్‌ వాషర్‌ ఖాళీ చేసి గిన్నెలు, క‌ప్పులు సర్ధడం, మరల నింపడం. ఏదో దొరల బ్రేక్‌ఫాస్ట్‌ – సీరియల్సో, బ్రెడ్డో, ముసిలీనో, ఓట్సో మరోటో తినడం రెండో సైకిల్‌. బేస్‌మెన్ట్‌ (నేలమాళిగ) లో జిమ్‌లో సైకిల్‌ తొక్కడం మార్నింగ్‌ సెషన్స్‌లో చివరి సైకిల్‌. గడియారం చూస్తే పదకొండవ్వడం. వంటకు ప్రిపరేషన్‌, డ్రైయర్‌లో బట్టలు షెల్ఫ్స్‌లో సర్ధడం, చూస్తుండగానే మళ్ళీ లంచ్‌ వంట సెషన్స్‌ షురు.

ఈ సమయంలో కష్టపడి (జీవితంలో మొదటిసారి) బెస్ట్‌హోమ్‌ హెల్పర్‌. ‘ఎ’గ్రెడ్‌ అసిస్టెంట్‌కుక్‌. హౌస్‌ కీపర్‌ సర్టిఫికేట్స్‌ సాధించా. అప్పుడు అక్కడ 11 to 4 P.M ఇంట్లో ఏమి జరుగుతుందనేది బాగా తెలిసొచ్చి బుద్దొచ్చింది. అప్పటి నుండి వెనకటి మాటల్ని (అసెంబ్లీ భాషలో సభలో నుండి వెనక్కి తీసుకున్నట్లు) వెనక్కి తీసుకుని సైడైపోయా. నాతోపాటు మీరూ సైడై సైలెన్ట్‌ అయిపోతే సేఫ్‌.

గృహిణులకున్న బరువు బాధ్యతలను ఏనాడో గుర్తించిన ఆదికవి నన్నయ్య ‘‘గృహిణుల కారణంగానే ఈ లోకంలో ధర్మం వర్ధిల్లుతోందని’’ నిర్ధారించాడు. ఇల్లాలి సేవల్ని సరిగ్గా గుర్తించని భర్తలకు సెనెగల్‌ దేశంలో ఈ మధ్య కొన్ని ప్రత్యేక పాఠశాలలే తెరిచారట. అందులో పతులకు సతులపట్ల ఎంపతీ, (ఇంకో మాట చెప్పులే అన్నట్లు) కనీసం సింపతీ కలిగించే పాఠాలను చెబుతున్నారట. సెనిగల్‌లో శిశుమరణాల సంఖ్య బాగా పెరిగిపోతుండటంతో WHO ఇలాంటి పాఠశాలల ద్వారా భర్తలు భార్యలకు ఇంటి పనుల్లో ‘ఉడతా’ సాయం అందించాలని వారి ఆశ, ఆశయం. వర్కింగ్‌ కపుల్స్‌ ట్రెండింగ్‌తో ప్రస్తుతం కొన్ని కొన్ని ఇళ్లల్లో ఉడతాసాయం కాస్త ‘ఏనుగు’ సాయంగా త్రివిక్రమ రూపం దాల్చడంతో భర్తలపై సింపతీ కోసం రివర్స్‌ పాఠశాలలు నెలకొల్పాల్సిన అవసరం త్వరలో వచ్చేట్టుంది.

చిత్రం ఏమిటంటే, ఇంటినంతా హౌజ్‌ వైఫే చక్కబెడుతున్నా ఘనత ఇంటాయనకే దక్కుతుంది. ఎప్పుడో వందేళ్ళ క్రితం వచ్చిన ప్రఖ్యాత నవల Gone with the wind లో “She manages the House and he takes the credit” అని రచయిత రాసిందట. ఇటీవల మన తెలుగు కవయిత్రి ఒక కవితలో …

‘‘వంటింటికి
అమ్మే మహారాణైనా
గిన్నెలన్నింటిపైనా నాన్న పేరే’’ అని కఠోర వాస్తవం చెప్పేసింది.
మరో కవి, పెళ్ళైన అమ్మాయి గోడుని
‘‘వివాహమా ఎంత పనిచేశావ్‌
పుట్టింటికే నన్ను అతిథిని చేసావ్‌’’ అని తన వ్యధను వెలిబుచ్చింది.

అమ్మ రాజీనామా సినిమా తీస్తే నాకేంటి, ఎవరు ఏమిరాస్తే నాకేంటి అని కొందరు తమ పురుష‌ ఆధిపత్యాన్ని నిరంతరం ప్రకటిస్తుంటారు. ‘కలవారి కోడలు కలికి కామాక్షి’ కవితలో ఆమె త‌న‌ పుట్టింటికి వెళ్ళడానికి అనుమతి కోసం ఇంట్లో పెద్దలందరికీ మెట్లపూజ చేసి అభ్యర్థించడం స్కూల్లో పాఠంగా చదువుకున్నాం కాని పెద్దైయ్యాక‌ మర్చిపోయాం. ప్రస్తుతం పర్మిషన్‌ మాట దేముడెరుగు ఇంటిమేషనూ అనుమానమే. ఆమె కనపడకపోతే ఇన్ఫరెన్సుతో సరిపెట్టుకుని అలా ‘ముందుకు’ పోవడమే.

మన పోస్టర్లలో, క్యాలెండర్లలో పౌరాణిక సినిమాలలో లక్ష్మీదేవి (ఆమెకింకేమీ పనిలేనట్లు) ఎప్పుడు విష్ణుమూర్తి పాదాలొత్తుతుంటుంది. అసలాయనకు అంతకాళ్ళు నెప్పులెందుకొస్తాయో! మరు భూమిలో సంచరించే పసుపతికి కాళ్ళనొప్పులొచ్చినా కొంత అర్థం ఉంది. పార్వతి శివయ్యకు కాళ్ళొత్తే ఫొటో నేనైతే ఒక్కటీ చూళ్ళా. వారు అర్థనారీశ్వరులు కదా పాపం, వారికి ఒక్క కాలు నొక్కినా సరిపోతుంది. అదీ లేదు. వీళ్ళను చూసినప్పుడు నిరంతర సంచారి నారదుడికి ఎంత కాళ్ళు పీకాలి అనుకుంటా. అసలే ఆయన వైఫ్‌లెస్‌, వైఫై మ్యాన్‌. ఆయన కాళ్ళ గతేంటి?

ఈ కాళ్ళ నొప్పుల నొక్కుల సంగతి విన్నప్పుడల్లా భగవాన్‌ రమణమహర్షే గుర్తుకొస్తారు. భక్తులు ఆయన దగ్గర కూర్చుని ఒకరి తరువాత పోటీప‌డి ఒకరు పోటీప‌డి ఆయన కాళ్ళొత్తుతుంటే ఆయన వారించి ఎందుకు అలావొత్తుతారంటే వాళ్ళు ‘‘ఏదో పుణ్యం వస్తుందని భగవాన్‌’’ అనేవారట. ఒక రోజు ఆయన కాళ్ళు ఆయనే వొత్తుకోవడం చూసిన భక్తులు ‘అయ్యో’ అంటే వారు ‘నాకు మాత్రం కాస్త పుణ్యం రావద్దా?’ అనేవారట.

ఇటీవల ఒక గొప్ప మహిళా అధికారిని కలవడానికి వారి ఇంటికెళ్ళాను. వారి భర్తకు పనిగండం. ఏ పని చెయ్యడు, చెయ్యలేడు. ఇంట్లో ఉంటూ తన పురుషాధిక్యతను ప్రదర్శించడానికి నాతో మాట్లాడుతూ పెళ్ళి కాకముందు ‘‘ఇది’’ నెల్లూరులో ఉండేది అని ఆమెను గౌరవంగా సంబోధించి తన ఇన్‌ఫీరియారిటీని కప్పేసుకున్నాడు. నేటికి చరణదాసి, శ్రీవారి పాదపద్మములు వంటి పాత సినేమా డైలాగ్స్‌కు కాలం చెల్లింది.

కాలంతోపాటు సంబోధనలు మారుతున్నాయి. మనం చేసుకున్న కలెక్టివ్‌ కర్మలు మెల్లమెల్లగా తిరిగి మనల్ని తాకుతున్నాయి. కొందరు జెనెక్స్‌ భార్యలు హబ్బీలను ‘‘రేయ్‌’’ అనో, ‘‘వాడు’ అనో (చనువు కొద్దీ ముద్దుగానే అనుకోండి) అని పిలిచేస్తున్నారు. గిరీశం డామిట్‌ కథ అడ్డం తిరిగిందన్నట్లు ఇలాంటి అడ్రసింగ్స్‌ విన్నప్పుడు స్కూల్లో చిన్నయసూరి గారి వ్యాకరణంలోని ‘‘ఓయి, ఓరి, ఓసీ సంబోధనా ప్రథమా విభక్తి గుర్తొచ్చి దైవీ న్యాయం IBM సూపర్‌ కంప్యూటర్‌ కంటే కూడా బాగానే పనిచేస్తుందనే నమ్మకం కుదిరింది.

మగధీరులు సతులపట్ల మర్యాద సానుభూతులు మరవడం వల్లే హౌజ్‌వైఫ్స్‌ ‘అపరిచితులు’’ గా మరీ రెబెలియస్‌ మోడ్‌లోకి పోతున్నారు. ఇళ్ళలో ఉన్నవాళ్ళను ఉద్యోగాలకు పంపి వారి సంపాదన అనుభవిస్తూ డబుల్‌షిప్ట్‌ చేయమనడం అమానుషం. తనకంటే ఎక్కువ జీతం సంపాదిస్తున్న భార్య లాప్‌టాప్‌కు ‘Rama Can’t do anything’ అనే పాస్‌వర్డ్‌ సెట్‌ చేసే వాళ్ళూ ఉన్నారంటే నమ్మండి. ఈ మధ్య ప్ర‌ముఖ ఉత్త‌రాంధ్ర క‌థ‌కుడు, తమ్ముడు చింతకింది శ్రీనివాసరావు రాసిన ‘తాపులు’ కధలో…

‘‘ఓరేయ్‌! మీ అందరికీ తెలుసును. మావకి కోపం ఎక్కువని. ఆ కోపంలో ఏవయినా చేసెస్తాడని. ముఖ్యంగా నన్ను తంతే అతనికదో ఆనందంరా. బతుకంతా తంతూనే ఉన్నాడు. సంతోషపడుతూనే ఉన్నాడు. ఇప్పుడు జబ్బు పట్టుకుంది. ఇంకెన్నాళ్లు తన్నగల్డురా? నన్ను దు:ఖపెడితే అతనికి సుఖం అన్నప్పుడు ఆ మాత్రం సుఖం ఇయ్యలేపోతే పెళ్లాన్ని నేనెందుకురా? నా జన్మవృధా కదరా? అందుకే కర్ర అందించి తాపులు తింటున్నాను. తాపీగా ఏమీ జరగనట్టే చిన్నగా చెప్పుకొచ్చింది. వెళ్ళిరారా… అన్నట్టుగా నా ముఖంలోకి చూసింది.”

చూసారా ఎలాంటి ప‌తివ్ర‌తులు ఉన్నారో? కళింగపట్నం మూడోతుఫాన్‌ ప్రమాద సూచిక‌ ఎగరేయక ముందే దేవరలు సర్దుకుంటే మంచిది.

హౌజ్‌వైఫ్‌ వ్యధను చూసి చలించిపోయిన ప్రముఖ కవి ఆప్తమిత్రులు ఎన్‌.గోపి గారు ‘‘మా ఆవిడ’’ అనే కవితలో….

‘‘మా ఆవిడ చిన్నపాదాలు…

వంటింట్లో
గంటల తరబడి నిలబడే పాదాలు…
పిల్లల్ని కని, నడిపించే క్రమంలో
తన కీళ్ళను ధారబోసిన పాదాలు
ఇవాళ
తన కాళ్ళను తనే వొత్తుకుంటుంటే
ఆ పాదాలకు మొక్కాలనిపిస్తుంది…
మొక్కితే నొప్పి తగ్గుతుందా?
ఈ కవితాక్షరాలు వాటికి లేపనమవుతాయా?
ఏమో!?”
అని నిండు మనసుతో కృతజ్ఞతను, పశ్చాత్తాపాన్ని చాటుకున్నారు.

మనకు గోపిగారంత గొప్ప సంస్కారం లేక‌పోయినా కనీసం ‘అత్తారింటికి దారేది’ సినిమాలో మన డిప్యూటీ సి.ఎమ్‌. పవన్‌ సార్‌ చెప్పినట్లు మన కష్టం గోడ దాటనీయని వాళ్ళున్నారని, వాళ్ల క‌ష్టాన్ని గుర్తిస్తే చాలు.

మనం గుర్తిస్తే వాళ్ళు కొంతైనా తమ కష్టం మర్చిపోతారు. అలా చేసినా కొందరు పత్నులు హబ్బీలతోనే హౌస్‌ కీపింగ్‌ అంతా చేయిస్తుంటే వీపింగ్‌ చేసుకుంటూ ‘రిగ్రెషన్‌ థెరపీ’కి పోయి గత జన్మలో మనం ఎలా ఉండటం వల్ల ప్రస్తుతం ‘ఏనుగు’ చాకిరి చేయాల్సి వచ్చిందో ఎరుకై, పశ్చాత్తాపంతో ముందు జన్మకు కాస్త జాగ్రత్తపడటానికి మార్గం సుగమవుతుంది. ఇటీవల ఎన్నో పరిశోధనల్లో పురుషుల కన్నా స్త్రీలకే బుద్ది నాలుగురెట్లు ఎక్కువని కూడా తేలింది. కనుక సతి శరణాగతితో మనశ్శాంతి పొందితే పోలా? ప్రయత్నించండి చూడండి… తేడా మీకే తెలుస్తుంది.

(కుటుంబ భారాన్నంతా మోస్తూ కేవ‌లం ‘Just a Homemaker’ ట్యాగ్‌లుగా మిగిలిపోయి ఉన్న వారందరికీ, ష‌ర‌తులు లేని క్షమాప‌ణ‌ల‌ (unconditional apologies) తో…)